Ugolino ve oğulları...

Ugolino ve oğulları...

Dante‘nin cehenneminde karşıma çıktı. Dante’nin cehennemi dipsiz bir kuyu gibidir, dibe indikçe daralır ve iç içe dairelerden oluşur. Her dairede ayrı bir günah vardır. Dokuzuncu daire vatanlarına ihanet edenlerin kaldığı bölümdür. Ugolino ve Oğulları işte bu dairenin ve trajik bir hikayenin de kahramanlarıdır.

Jean Baptiste Carpeux’un hayat verdiği bu heykeldeki acıyı, ıstırabı ve çaresizliği hissetmek için daha derine, Ugolino’nun hikayesinin özüne inmek gerekiyor.

Ugolino della Gherardesca Pisa’lı krallık yandaşı asil bir aileden gelen bir politikacıdır. Pisa hükümetini zayıflatmakla suçlanınca hapsedilir. Serbest bırakılır. Siyasi nüfuzunu tekrar kazanmaya çalışır. Başpiskoposun yeğenini öldürmesiyle başlayan süreç Ugolino’nun ihanetle suçlanıp, zindana atılmasıyla son bulur.

Başpiskopos Ugolino’yu oğulları ve torunlarıyla bir kuleye kapatır ve anahtarlarını nehre atar. Ugolino’nun oğulları açlıktan ölür ve trajik hikaye Ugolino’nun oğullarını açlık kriziyle yemesiyle son bulur.

Daha Carpeux un heykelini bile görmeden Ugolino’nın hüzünlü hikayesi insanın suratına tokat gibi çarpar. Ölümün soğukluğunu, çaresizliğin zindan duvarlarında tınlamasını, oğulların açlıktan birer birer ölmesini Ugolino’nun seyretmesini hayal bile edemezken, Ugolino’nun oğullarını açlıktan yemek zorunda kalması hayal gücümüzü zorlar.

Bu çarpıcı hikayeyi bir de Dante’nin Cehennem’inde okumak insanın tüylerini diken diken eder. Kantonun satırları okudukça ağırlaşır, yüreğimize bir hüzün çöker ve hikaye gerçeklikle o kadar özdeşleşir ki, Ugolino sanki yanı başımızda o kelleyi ısırıyordur artık.

"Bu acılar zindanının içine biraz güneş ışığı süzülüp de,

dördünün de yüzünde kendi görüntümü görünce,

acıdan iki elimi de ısırdım;

onlar bunu açlıktan yaptığımı sandılar, hemen yerlerinden fırladılar, ‘Baba bizi yersen, acımız azalır, bu bedeni sen vermiştin bize, geri al şimdi’ dediler.

…

körelmişti gözlerim, her birini elledim, ölümlerinin ardından iki gün onlara seslendim. Acının yapamadığını açlık başardı sonunda.”

Bunları dedikten sonra gözlerini kaydırdı, kemik ısıran bir köpek gibi dişledi o talihsiz kelleyi ".

(Cehennem, Canto XXXIII, ln. 56-73)

Jean Baptiste Carpeux’un heykeli artık bir mermer değil adeta konuşan bir insandır.

Ugolino’nun gözlerinde acıyı, caresizliği, çözümsüzlüğü, pişmanlığı görürüz. Kendi açlığı bir yana birer birer düşen bedenler adeta ruhunu kırbaçlamaktadır. Ugolino «acıdan iki elimi de ısırdım» dediği an sanki donmuştur heykelde.

Oğulların çaresizliği yıkıcıdır. Ayaklarının dibindeki oğul belki de ölmüştür, bir diğeri baba Ugolino’dan onları kurtarmasını bekliyor gibi bakakalır. Babalarının hayatta kalabilmeleri için kendi bedenlerini Ugolino’ya sunmaları Ugolino’yu daha da delirtir.

Oğulların bedenleri zindanda birer birer ölüme teslim olur. Duvarlarda çığlıklar, çaresiz çırpınışlar yankılanır. Ölümün soğukluğu artık her yerdedir.

Acı artık Ugolino’nun tüm bedenine hakim olur, onu yer bitirir adeta. Belki de defalarca ilk ölmeyi dilemiştir. Ama kaderin daha kötü bir planı vardır. Dante’nin can verdiği satırlarda dediği gibi «acının yapamadığını açlık başarır sonunda». Ugolino bir an bedenlere bakar, ve dişlerini kelleye geçirir.

Bundan sonrasını hayal bile etmek istemeyiz. Hüzün, ızdırap, ölüm her yerdedir. Jean Baptiste Carpeux’un heykeli dilsiz bir insan misali bizi acıyla baş başa bırakır ve hayata gözlerini yumar.

Ugolino ve çocukları, Jean-Baptiste Carpaeux

Detay, Newyork Metroplotan Müzesi.